Latest Post

Wednesday, 6 September 2017

MSIMAMIZI WA MIRATHI ANATAKIWA KUGAWA MALI BAADA YA MUDA GANI ?.

|0 comments

Image result for MSIBANI
NA  BASHIR  YAKUB - 

1.UKOROFI  WA  WASIMAMIZI  WA  MIRATHI.

Baadhi  ya wasimamizi  wa  mirathi  ni  wakorofi.  Baada   ya  kuteuliwa  kwa  jukumu  hilo   hawapendi  kugawa  mali  ili  kila  mtu  achukue  chake. Inapaswa  kufahamika  kuwa  mali  si  za  msimamizi  wa  mirathi .  Mali  ni  za  warithi  halali  isipokuwa  msimamizi  ni  kiongozi  tu.  Kwa  maana  hii  anawajibika  kusikiliza  warithi  wanasema  nini  ili  mradi  kile  wanachosema  kisipingane na  sheria.

Wakati  mwingine  warithi  wanataka  wagawiwe  mali  zao   ili  kila  mtu  endelee  na  maisha  yake lakini  msimamizi  hataki  tena  bila  sababu  za  msingi. Hili  linakuwa  si  sawa  isipokuwa  kama  kuna sababu  za  msingi  za kufanya  hivyo.

Sababu zaweza kuwa labda   anayetaka kugawiwa mali  ni  mtoto  mdogo asiyeweza  kumiliki  mali kwa wakati  huo, ni  mtu  asiye na  akili  timamu kwa  muda  huo,  kuna  shauri  mahakamani kuhusu  hiyo  mirathi  linaendelea, mali hazijakusanywa  zote, kuna  ugomvi  kwa  warithi  kuhusu  mali  ambao  utaathiri  mgao  nk.                      

2. WAJIBU  MKUU  WA  MSIMAMIZI   WA  MIRATHI.     

Kifungu  cha 108(1)  cha  Sheria  ya  Usimamizi  na  Uendeshaji  wa  Mirathi,  Sura  ya  352  kinaeleza  wajibu  wa  jumla  wa msimamia  mirathi. Kifungu  kinasema  kuwa  kazi  kubwa  ya  msimamizi  wa  mirathi  ni  kukusanya, mali  na  madeni  ya marehemu,kutunza  mali  hizo, kusimamia  gharama  za  mazishi  na  msiba, na  kugawa  mali kwa  wanaostahili. Na  kazi  hii yote  ifanyike  kwa  uadilifu  mkubwa.

Kwahiyo  kumbe  moja  ya  kazi  ya lazima  na ya  kisheria  ya  msimamizi wa  mirathi  ni  kugawa mali  kwa  warithi.  Huu  ni  wajibu  ambao  msimamizi  anawajibika  kuutekeleza. Na  atagawa  kwa  mujibu  wa  wosia  au sheria  husika kama  hakuna  wosia. Hagawi  anavyotaka  yeye. Nani  apate  nini  halipo  katika  hiari  yake.

3.  MUDA  WA  KUGAWA  MALI  KWA  WARITHI.

Kifungu  cha  107 cha  Sheria ya  Usimamizi  na  Uendeshaji  wa  Mirathi kinasema  kuwa   ndani  ya  miezi  sita  tokea  kuteuliwa  kwa  msimamizi  wa  mirathi,  msimamizi  huyo  anatakiwa  kupeleka  taarifa(inventory&account)  mahakamani  akionesha  ni  namna  gani  amekusanya  mali  za marehemu,  madeni,  amelipa  gharama  kama  zipo  na  kwa  namna  gani  amegawa kwa  wahusika.

Kwahiyo  kazi  ya  kugawa  yafaa  ifanyike  ndani  ya  miezi  sita.  Hii  ina  maanisha  inaweza  kufanyika hata  ndani  ya  mwezi  mmoja  tokea  kuteuliwa  ikiwa  atakuwa  amekamilisha  taratibu  zote.

Kifungu  kinasema  ikiwa  ndani  ya  miezi  sita  hajapeleka  taarifa (inventory&account) mahakamani na kuna sababu za  msingi  na  za  kisheria  za  kutofanya  hivyo  basi  iwe  ndani  ya  mwaka mmoja. Ikiwa  ndani  ya  mwaka  mmoja  itashindikana kwasababu  za  msingi  na  za  kisheria   basi  anaweza  kuongezewa muda  na  mahakama  hadi miezi  mingine  sita.

Pamoja na  hayo  sheria  hiyo  imetoa  uhuru  kwa mahakama  kutoa  amri  au  agizo  la  kugawa  mirathi  kwa  warithi  halali  katika  muda  ambao  itaona  unafaa  na  kupendeza.  Kuna  muda  mahakama  inaweza kuamrisha  hata  ndani  ya  wiki  tatu  mali  iwe  imegawiwa  na  taarifa  imerejeshwa  mahakamani.
Mara  nyingi  amri  za  namna hii  hutolewa  kutegemea  na  udharula  wa  mazingira  husika  na  kinachohitajika.

4.  NINI  UFANYE  IKIWA  MSIMAMIZI  HATAKI  KUGAWA  MALI.

Ikiwa  msimamizi  hataki  kugawa  mali  na hakuna  sababu  za  kisheria  zinazomzuia kugawa basi  lipo  jambo  moja  unaweza  kufanya.

Ni kutoa  taarifa  katika mahakama ambayo imemteua/kumthibitisha.Utapeleka  malalamiko  yako  hapo  halafu  ataitwa  kwa  wito(summons) na  atatakiwa  aoneshe  sababu(show  cause)  kwanini  hagawi  mali  kama  sheria  inavyotaka. Haufungui  kesi  ila  unapeleka  tu taarifa.
MWANDISHI   WA   MAKALA  HAYA   NI   MWANASHERIA  NA  MSHAURI   WA  SHERIA  KUPITIA  GAZETI   LA  JAMHURI   KILA JUMANNE.  0784482959,  0714047241bashiryakub@ymail.com


Monday, 4 September 2017

AINA MBILI ZA MALI ANAZOSTAHILI MJANE.

|0 comments

Image result for MJANE
NA  BASHIR  YAKUB - 

Maudhui  katika  makala  haya yanatoka  katika  Sheria  ya  Ndoa, sura  ya  29, iliyofanyiwa  marekebisho  2010,  pamoja na  Sheria  ya Usimamizi  na  Uendeshaji  wa  Mirathi,Sura  ya  325,  R;E 2002.  Ziko  aina  mbili  za  mali  anazostahili  mjane.  Kwanza  ni  mali  inayotokana  na  machumo  ya  pamoja  yeye  na  marehemu  mme  wake .  Pili  ni  urithi  anaostashili  kupata   kama  mrithi  wa  marehemu.

Kwa  mfano,  mume amefariki. Lakini  kabla  hajafa   huko  nyuma  walijenga  nyumba  yeye  pamoja  na  mke  wake. Au  walinunua  kiwanja  yeye  na  mke  au  gari  nk. Mme  sasa  amefariki   na kuacha  hizo  mali.   Katika mali  ya  namna hii  kuna  sura  mbili.

Sura  ya  kwanza ni  kuwa  katika  mali  hii  kuna  “share” ya  mme  na  kuna  “share  “  ya  mke.  Na  “share”  ya  kila  mmoja  inatokana  na  ukweli  kuwa  kila mmoja  kati  yao  alichangia  kupatikana kwa  hiyo  mali. Kwahiyo  kila  mmoja  ana “share”  yake  kutokana  na kile  kiwango alichochangia.  Na  mchango tulishasema  kuwa sio  leta  ni  lete. Hata  kazi  za  nyumbani kama kupika, kufua, kulea  watoto  nk. nazo ni  mchango katka kupatikana  kwa  mali.

Sura  ya  pili, ni  kuwa  kama  mume  amekufa basi  mwanamke  kama  mke  halali  anastahili  urithi  kutoka  mali  za  mumewe. Urithi  huu  utatoka  katika  zile  mali  anazomiliki  mumewe  yeye  kama  yeye. Urithi utatoka  katika “share”  ya mume  na  si  katika “share”  nyingine.

Kwahiyo  katika  mali  ileile  mjane  atakuwa  na  haki  za  aina  mbili.  Haki   ya  kupata  sehemu  yake  aliyochangia  katika  kupatikana  kwa  mali,  na  haki  ya kurithi   mali  ya  mme  wake.

1.INAVYOFANYIKA.

Kinachotakiwa  kufanyika  ni  kuwa,  kwanza  kabisa  itatolewa  sehemu  ya  mali   ambayo  inahesabika  kuwa  ni  mchango  wa  mke  katika  kupatikana  kwa  ile  mali na  itawekwa  pembeni.  Kwa  mfano ,  kama ni  nyumba ya  vyumba  sita  na pengine  mchango wa  mke  na  mme  ni  nusu  kwa  nusu,  basi  vyumba  vitatu  vitawekwa  pembeni  kama sehemu   ya  mchango wa  mke   katika  kupatikana  kwa  hiyo  nyumba.

Kwahiyo  vitabaki  vyumba  vitatu  ambavyo  ni  vya  marehemu    mme.  Sasa  hivyo  vyumba  vitatu  vilivyobaki ndivyo  vinavyotakiwa   kuwekwa  mezani  kama  mali  inayotakiwa  kurithiwa  na  warithi  wote   wakiwemo  watoto   na  yeyote  anayestahili  kurithi  kisheria.

Kwakuwa   mjane  naye  ni  mrithi  kati ya  warithi  wa  kisheria  bado  kumbe  naye  anastahili   mgao  katika  vile  vyumba  vitatu vya   marehemu  vilivyobaki.  Hivyo  basi   katika  kugawa  vile  vyumba vitatu  vya  marehemu kwa  warithi   basi    na  mjane  naye atapewa   mgao  wake lakini  safari  hii  kama  mrithi  halali.

Hoja  kuwa  alishapewa  vyumba  vitatu  mwanzoni  haitakuja  hapa  kwakuwa  ule  haukuwa  urithi  bali  jasho au  deni  lake kwenye  ile  mali.  Urithi  sio  jasho  bali  mapenzi ya  mtoa  wosia  na  matakwa  ya  lazima ya kisheria kwa  watu  ambao  lazima  warithi  akiwemo  mjane.

2.   UTARATIBU  BAADA  YA  MIRATHI.

Katika mazingira  ya  jambo kama  hili  kinachoanza  ni  kumpata  msimamizi  wa  mirathi.  Na  msimamizi  wa  mirathi  anaweza  kuwa  ameteuliwa  na  marehemu  kwenye  wosia  au  kama  hakuna  wosia  atateuliwa  na  ndugu/wanafamilia  na  kuthibitishwa  na  Mahakama. Lakini  hata kama atakuwa  ameteuliwa  na  marehemu  kwenye  wosia  ni  lazima  athibitishwe  na  mahakama.

Baada  ya  kupatikana  msimamizi  wa  mirathi   kwa  utaratibu  basi  ni  hapo  ambapo  mjane anaweza  kudai  haki  ya  kwanza  ya  machumo  ya  pamoja(share) katika mali  zizilizoachwa  kabla  ya  mgao  wa  mirathi  kuanza  kwa  warithi. Haki  hii  ataidai  kwa  msimamizi  wa  mirathi.

Kama  mjane  ndiye  msimamizi  wa  mirathi  basi  haki  hii  ya machumo  ataidai kwa  warithi.  Kama  hakuna  mgogoro  atapewa  sehemu  yake  ya  machumo  na  baadae sehemu  yake ya  urithi.  Na  kama  kutakuwa  na  mgogoro  au  ubishi  basi  mjane   atafungua  malalamiko  mahakamani   kuiomba  mahakama  itoe  tamko(declaration) kuhusu  kupatikana  kwa  sehemu  yake  ya  machumo.
MWANDISHI   WA   MAKALA  HAYA   NI   MWANASHERIA  NA  MSHAURI   WA  SHERIA  KUPITIA  GAZETI   LA  JAMHURI   KILA   JUMANNE.  0784482959,  0714047241bashiryakub@ymail.com


Tuesday, 29 August 2017

MPANGAJI APEWE NOTISI YA MUDA GANI KUONDOKA KWENYE NYUMBA ?.

|0 comments

Image result for MPANGAJI ATOLEWA  VITU  NJE

NA  BASHIR  YAKUB -

Kuna  matatizo  sana   kati  ya  wapangaji  na  wenye  nyumba  kuhusu  notisi  ya  kuondoka  au  kuondolewa.  Wako  wanaosema  notisi  ni  mwezi mmoja,  wako  wanaosema  ni  miezi  mitatu  n.k.  Kama  ni kweli  ama  hapana  tutaona hapa   sheria  inasemaje.

Masuala  ya  pango  yanaongozwa  na  sheria  kuu  mbili.  Moja  sheria  ya  ardhi  namba  4  ya  mwaka  1999  na  pili  sheria  ya  mikataba  sura  ya  345.  Kwa  pamoja  sheria  hizi  mbili  husimamia   jambo  hili.

1.MIKATABA YA  PANGO.

Mikataba ya pango  inahusisha  makubaliano  ya  upangaji  kati  ya  mwenye  nyumba  na  mpangaji  au  mpangaji  na  mpangaji  mwingine  wa  pili.  Pango  laweza  kuwa la  nyumba  ya  kuishi,   kwa  ajili ya  biashara,  nyumba  ya  ibada  au  shughuli  nyinginezo.   Yote  haya  yataingia  katika  maana  ya  pango.

2.   AINA   ZA  MIKATABA  YA   PANGO.

Sheria  ya ardhi   vifungu  vya  78  na  79  inatambua   mikataba ya  upangaji  ya  muda  mrefu  na  vipindi  vifupi. Inatambua  pango  la  wiki,  mwezi,  miezi,  mwaka  na  miaka.  Imetoa  uhuru  kwa  wahusika  wenyewe  kuamua  ni  muda  gani  wangependa  kuingia  mkataba.

3.   NOTISI  YA  KUONDOKA.

Katika  vitu  muhimu  sana  katika  suala  la  pango  ni  notisi ya kuondoka   au  kuondolewa  katika  pango.  Jambo  la  kuzingatia awali  kabisa  ni  kuwa   notisi  hii  ni  muhimu  pande  zote  mbili.  Upande  wa  mwenye  nyumba  na  upande  wa  mpangaji.  Kila  mmoja  kwa  nafasi  yake  anawajibika  kutoa  notisi  kwa  mwenzake  panapo  mahitaji  ya  kuondoka  au  kuondolewa.

Ikumbukwe  notisi  si  kwa  ajili  tu  ya kuondoka  na kuondolewa   bali  pia   hutakiwa  yanapotokea mabadiliko  yoyote  katika  masharti  ya  mkataba. Hii  ina  maana  hata  kuongeza  kodi, kupanga  kukagua  nyumba, kufanya  marekebisho  n.k.  notisi  yafaa  itolewe.

4.  NOTISI  NI  YA MUDA  GANI.

Sheria  haikutamka  moja  kwa  moja  notisi  ya  kuondoka au  kuondolewa  iwe  ya  muda  gani. Kinachohitajika  na cha  lazima ni kuhakikisha  notisi inatolewa  lakini  pia  inatolewa  katika   muda   unaokadirika na  kuingia  akilini( reasonable ). 

Kwahiyo  notisi  inaweza  kuwa  muda  wowote  isipokuwa muda  huo  uwe  unaokadirika  na  kuingia  akilini.
 Ili  tujue  muda  unaokadirika     yafaa tuangalie  muda  wa  pango  ulio  katika mkataba. Kwa  mfano  mtu  mwenye  mkataba wa  miaka  mitano  huwezi  kumpa  notisi  ya kuondoka  ya   mwezi  mmoja  au  hata miwili. Lakini   mwenye  mkataba  wa  miezi  minne   au  mitatu  unaweza  kumpa  notisi  hata ya  mwezi  mmoja.  Mwenye  miezi  sita  hata  miezi  miwili  inaweza  kuwa  sawa  na  wa  mwaka  miezi  mitatu  inaweza  kuwa  sawa.

Jambo  moja  nisisitize  sana  hapa. Kwakuwa  sheria  haijataja  wazi muda  wa  notisi  ya kuondoka  ni  vema  sana  tena sana  kuhakikisha  mkataba  wenu  wa  pango unaeleza  muda  wa notisi.  Ni  muhimu  sana.  Mkataba  ueleze  wazi  kabisa   notisi  itakuwa  ni  ya  muda  gani   ikiwa  mwenye  nyumba  anataka  nyumba  yake  na  ikiwa  mpangaji  anahitaji  kuondoka.  Na  katika  kukubaliana,   muda  wowote  mtakaokubaliana  unatosha  na  unakubalika  kisheria  kwasababu  umetokana na  hiari  ya  mkataba. 

Usikubali  kusainishwa  mkataba  ambao  hauelezi  muda  wa  notisi .  Hili  litakuondolea  masahibu  baadae.
Hapo  juu  tumesema  huwezi  kumuondoa  mpangaji  kwenye  nyumba  bila kumpa  notisi.  Hili  ni  muhimu  kulirudia.  Notisi  ni  lazima  isipokuwa  muda  wa  notisi  ndio  utatofautiana.

5.  KUMUONDOA  MPANGAJI   KABLA  YA  MUDA  WA  MKATABA KUISHA.

Hili  nalo  ni  kosa  na  ikitokea  basi  mwenye  nyumba  lazima  alipe  fidia.  Hili  ni  kosa  la  kuvunja  mkataba  kama  ilivyo  kuvunja  mikataba  katika  mikataba  mingine  yoyote.
MWANDISHI   WA   MAKALA  HAYA   NI   MWANASHERIA  NA  MSHAURI   WA  SHERIA  KUPITIA  GAZETI   LA  JAMHURI   KILA   JUMANNE.  0784482959,  0714047241bashiryakub@ymail.com


Monday, 24 July 2017

JE WAJUA KUFUNGA NDOA NA MWANAMKE AMBAYE HAJAPEWA TALAKA NI KOSA LA MIAKA 3 JELA ?.

|1 comments

Image result for KUOA NDOA
NA  BASHIR  YAKUB - 

Mwanamke  ameachwa  na  mume  wake  wa  zamani.  Lakini  hajamuacha  kisheria.  Hakumpa  talaka  isipokuwa  waliachana  tu  kila  mtu  akaendelea  na  maisha  yake tena  kwa  muda  sasa.  Wewe  umekutana  na  huyo  mwanamke  na  umeanzisha  naye  mahusiano.  Umeanza  kuishi  naye  au  umeamua  kabisa  kumuoa.

Ulimuuliza  kuhusu  mahusiano  yake  ya  zamani   akakueleza  bila  kukuficha  yaliyomsibu.  Na wewe  ukaona  kwa kuwa  tayari  hayuko  na  huyo  mume  wake  wa  zamani  kwa  muda  mrefu  au  muda  kiasi    basi  haina  shida. Kitu  cha  msingi  kwako   ulichozingatia  ni  kuwa   hawa  watu  hawako   wote  tena  kwa  maana  mahusiano  yao  waliyasitisha.

Je  sheria  inasemaje  kuhusu  hali  hii.  Je  kukaa  na  mwanamke  wa  namna  hiyo  kwa  maana  ya  kuishi  naye  bila  ndoa,  au  kuishi  naye  kwa  ndoa  au  kuwa  naye  katika  mahusiano  bila  kuishi  naye  kumezungumziwaje   na  sheria.  Je  uko  salama.  Je  hakuna  lolote  linaweza  kukutokea   likakusababishia  usumbufu,  gharama,  na   kurehani  mustakabali  wa  maisha  yako.  Je  nini  ufanye  ikiwa  umo  katika  hali  kama  hiyo.

Haya  na  mengine  yataelezwa  hapa  chini. Sura  ya  29 ya  sheria  ya  ndoa  ,  iliyorekebishwa  mwaka  2010   itatupatia  majawabu  ya  maswali  haya.

1.NI  WAKATI  GANI  NDOA  HUHESABIKA  IMEVUNJIKA.

Ndoa  ni  zao  la  sheria  na  kufa  kwake  hufa  kisheria. Ndoa  haivunjiki  isipokuwa  taratibu  za  kisheria  zimefuatwa.  Ndoa  inaweza  kuvunjika  kwa  kifo  cha  mmoja  wana  ndoa,  kwa  kupotea  kwa  mda  mrefu  na  kuihisiwa  kufa  kwa  mmoja  wa  wanandoa( presumption  of  death), lakini  pia  ndoa  hufa/huvunjika  kwa  talaka.

Kama   mojawapo  ya  hayo  juu  halijajitokeza  ndoa  hiyo  bado  inaishi.  Kwahiyo  mwanaume  unatakiwa  kujua  kuwa  mwanamke  uliyemuoa  au  unayeishi  nae  bila  ndoa  au  uliye naye  tu  katika  mahusiano  ya  kawaida  ,  ikiwa hapo  awali  alikuwa  katika  ndoa   na  mojawapo  ya  yaliyotajwa  hapa  juu  hayajatokea  basi  mwanamke  huyo  ndoa  yake  bado  inaendelea.  Hapo  badae  itaelezwa  hatari   kubwa zinazokukabali .

2.    JE  KUTENGANA  NI  TALAKA.

Unaweza  kudhani  kuwa  uko  salama  kwasababu  una  uhakika   mwanamke  uliyenaye  ametengana  na  mme  wake  wa  mwanzo  na  hivyo  wewe  uko  salama. Kisheria  kuna  tofauti  ya  kutengana  na kuachana/kutalikiana.  Kutengana  sio  talaka.  Talaka  ni  talaka  mpaka  itolewe  kwa  mujibu  wa  sheria.

Pia  kutelekeza  sio  kuachana/talaka.  Watu  wanaokuwa    wametengana  au  wametelekezana  bila  talaka  fahamu  kuwa  watu  hao  kisheria  bado  ni  wanandoa.  

3.  KIFUNGO  CHA  MIAKA  3.

Kifungu  cha  152 ( 1) cha  sheria  ya  ndoa   kinakifanya  kitendo  cha  kufunga  ndoa  na  mwanamke  ambaye  bado  ndoa  yake  haivunjwa  kisheria  kuwa  kosa.  
Kifungu  kidogo ( 1 )  na ( 2 ) kinasema  kuwa  mme  aliyemuoa  mke  huyo  na  mke mwenyewe  aliyeolewa  wote  kwa  pamoja  wanahesabika  kutenda  kosa  hili.  Na  kifungu  kidogo  cha  ( 3 )  kinasema  kuwa  hao  wote  wawili  wakithibitika  kutenda  kosa  hilo  basi  adhabu  yao  ni  kifungo  kisichozidi  miaka  3  jela.    

Lakini  pia  kifungu  kidogo  cha ( 4 )  kimemuingiza  kila  mtu  ambaye ameshiriki  kwa  namna  moja  ama  nyingine  katika ndoa  hiyo  kuwa  ametenda  kosa  na  adhabu  yake  kuwa  kifungo  kisichozidi  miaka  mitatu  kama  ilivyo  kwa  wahusika  wakuu.

Kwa  ujumla hili   linahesabika  ni  kosa  la  mwanamke  kuolewa  mara  mbili  na  wanaume  wawili  tofauti  kwa  wakati  mmoja(Polyandry).
Aidha  kuishi  naye  tu  bila  kumuoa  mwanamke  ambaye  ndoa  yake  haijavunjwa  kisheria au kuingia  naye  katika  mahusiano  ya  kimapenzi   bila  kuishi  naye,  ni  kosa  la  zinaa( adultery) . Sheria  yetu  inatambua kosa  la  zinaa. Kifungu  cha  72  cha  sheria  ya  ndoa kinatoa  adhabu ya  kulipa fidia  kwa atakayezini  na  mke  wa  mtu  au  mme wa  mtu.

Ni  vema  kujihadhari  ili  kuepuka  kuingia  katika  msukosuko  wa  sheria.  Hakikisha  mwanamke  anapata  talaka  kwa  mujibu  wa  sheria  halafu  wewe  sasa  uendelee  naye  kwa  amani. Usiseme  huyu  si  ameachika  tuu,  hapana,  hakikisha  amepata  talaka.

MWANDISHI   WA   MAKALA  HAYA   NI   MWANASHERIA  NA  MSHAURI   WA  SHERIA  KUPITIA  GAZETI   LA  JAMHURI   KILA  JUMANNE.  0784482959,  0714047241bashiryakub@ymail.com