Latest Post

Tuesday, 10 October 2017

MAMBO SITA MUHIMU UNAPOPEKULIWA NA ASKARI.

|1 comments

Image result for POLISI  WAKIPEKUA

NA  BASHIR   YAKUB - 

Unapopekuliwa  yapo  mambo  ambayo  usipoyazingatia  wewe  unayepekuliwa  basi  yatakuingiza  matatani  mbeleni  au   hata  kama  umebambikiziwa  kosa  itaonekana ni  kweli    na  waweza  kwenda  jela  bila  kuwa  umetenda  kosa lolote.

Kawaida  wanaopekua  ni  askari.  Usitarajie  huyu  anayekuja  kukupekua  awe  ndiye  wa  kukwambia  haki  zako . Badala  yake wewe  unayepekuliwa  ndiye  uwe  wa  kumwambia  askari  kuwa  hiki  ndicho  hiki  hapana.  Askari  anapokuja  kukupekua  tayari  wewe  unashukiwa na  hivyo ni  rahisi   kwake  kuacha kufuata  au  kuongeza jambo lisilokubalika  ilimradi  atimize  lengo  lililomleta. Wewe  ndiye  wa  kusema  hili  ndio  na  hili  hapana.

Hivyo  basi  ni muhimu  sana kwako  kujua  kuhusu  kupekua  na  mambo  gani  ya  msingi  ufanyiwe  au  usifanyiwe  ili  kuepuka uwezekano  wa kwenda  jela  bila  kosa.
Usiseme  mimi  sina haja  ya  kujua  kuhusu  kupekua  kwasababu  ni  mwema  sana  na  hivyo si  rahisi  kutakiwa  kupekuliwa. Laa  hasha, kupekuliwa  na  kukamatwa  na  polisi  humkumba  yeyote  awe mwema  ama  vinginevyo. Kujua  ni  silaha  na  hivyo  ni  muhimu  kukaa  na silaha  hii.  

Makala  yatapitia  sura  ya  20, vifungu  vya 38 hadi 45 vya  Sheria  ya Mwenendo  wa  Kesi  za  Jinai .  

1.NANI  ANARUHUSIWA  KUKUPEKUA.

Askari  ndiye  anayeruhusiwa kukupekua. Hata  raia  wanaweza  kumzuia  raia  mwenzao  wakampekua  ikiwa  wana  taarifa  kuhusu kuficha  au  kumiliki kitu  ambacho  ni  kosa  kwa  mujibu  wa  sheria.  Isipokuwa  ni  haramu  kabisa  kwa  raia  kumpekua  raia  mwenzake  bila   kuwa  na  kibali  maalum.

2.   VITU  GANI  VINAWEZA  KUPEKULIWA.

Mtu  kama  mtu  anaweza  kupekuliwa,  kwa  maana  nguoni  mwake  kama  mifukoni  nk. Pia  vifaa  kama  gari,  ,meli, nk  navyo  vyaweza  kupekuliwa.  Halikadhalika  nyumba  kama  nyumba nayo  yaweza  kupekuliwa  pamoja  navyo  vifaa  vingine.

3.  JE  WAWEZA  KUPEKULIWA  MDA  WOWOTE.

Hapana,  si  kweli  kuwa  waweza  kupekuliwa  mda  wowote  anaotaka  askari.  Sheria  niliyotaja  hapo  juu  inasema  mda  wa  kupekua  ni  kuanzia   jua  linapochomoza  na  mwisho  ni  linapozama.  Yametumika  maneno  jua  kuchomoza  na  kuzama   badala  ya  kutaja  mda labda  saa  11  za  asubuhi  mpaka  saa  12  za  jioni  kwasababu  ya utofauti wa  jiografia  ya  sehemu  na  sehemu.

Muonekano  wa  saa  12  za  jioni  wa  kanda  ya  ziwa  ni  tofauti  na  ule  wa  pwani  nk.  Kwahiyo  kutaja  saa  kwa  lengo  la  kumaanisha  usiku  unapoingia  na  unapotoka ingekuwa  kama  inapotosha.

Hata  hivyo  inawezekana  tu  kupekuliwa nje  ya  muda  huo  kwa  kibali maalum  cha  mahakama.

4.  MPEKUAJI  KUAMBATANA  NA  SHAHIDI  MWENYEJI.       

Askari  anayepekua  aje  na  shahidi mwenyeji.  Mjumbe au  kiongozi  kutoka  serikali  za  mitaa ni  mtu  muhimu  kuwa  mwenyeji. Jirani  pia   anaweza kuwapo.  Hii  ni  kuhakikisha  wanakuwa  mashahidi  kuwa  hakuna  kilichoingizwa  ndani  wakati  kuingia  kupekua  na  pia  kushuhudia  vinavyochukuliwa.

5.  ORODHA  YA  VITU  VINAVYOCHUKULIWA.

Ni  lazima  kila  kinachochukuliwa  kuandikwa  kwenye  orodha  maalum .  Orodha  hiyo utaisaini  wewe  uliyepekuliwa,  askari  aliyekupekua, pamoja  na  mashahidi  ambao  ni  mjumbe au  serikali  za mitaa  au  jirani  mwema.

Hii  huepusha  badae  kuambiwa  kuwa  hata  kitu fulani  ambacho  kinajenga  kosa  kuwa kilikutwa  kwako. Lakini  pia  ni  muhimu  kwa  ajili  ya  kurejesha  mali  zako  baadae  zikiwa  zimetimia.

6.   KIBALI  CHA  KUPEKUA.

Askari  mwenye  cheo  chini  ya  Sub Inspector  haruhusiwi  kupekua  nyumba  au  eneo  la  mtu  bila  kibali  maalum aidha  kutoka  mahakamani  au  kutoka  kwa  mkubwa  wake  mwenye  cheo  cha  Sub  Inspector  kwenda  juu.   Hii  ni  kwa  kesi  ya  kupekua  nyumba.

Kwa  kesi  ya  kupekua   mtu  binafsi  pale  anaposimamishwa  au  upekuzi  wa  gari  na  vifaa  vingine  askari  yeyote    anaweza  kupekua  bila  kibali.

MWANDISHI   WA   MAKALA  HAYA   NI   MWANASHERIA  NA  MSHAURI   WA  SHERIA  KUPITIA  GAZETI   LA  JAMHURI   KILA   JUMANNE.  0784482959,  0714047241bashiryakub@ymail.com

Monday, 25 September 2017

KUPATA ZUIO LA MAHAKAMA.

|0 comments

Image result for ZUIO LA MAHAKAMA
NA   BASHIR   YAKUB - 

1.ZUIO  LA  MAHAKAMA  NININI.

Ni  amri  inayotolewa  na  mahakama  kumzuia  mtu  kutofanya  jambo  fulani  kwa  muda. Kampuni  nayo  ni  mtu  ambapo  yaweza  kuomba  zuio  au  kuzuiwa. Aidha yeyote  ana  haki ya  kuomba  amri  hii  ikiwa  anaona  kuna  jambo  fulani  linafanyika  na  ikiwa  litaendelea  kufanyika  basi  litaharibu  au  kupoteza  kabisa  kitu  fulani.

Kwahiyo  zuio   ni  amri inayobeba  maagizo  maalum  kwa  mtu  au  watu  maalum kuwaamrisha  kutoendelea  na  kitu  fulani  kama  tulivyoona  hapo  juu.Sheria  ya  Mwenendo  wa Madai,  Sura  ya  33 na  Sheria  nyingine  mtambuka zimeongelea  kuhusu  zuio.

2.   KATIKA   MATUKIO   GANI  UNAWEZA  KUOMBA  ZUIO.

( a ) Kwa  mfano, umeshindwa  kulipa  mkopo  na  tayari  una  taarifa  kuwa  benki au  taasisi  yoyote  ya  fedha  inataka kwenda  kuuza  na  unahisi  kuna  pahala   hapaendi  sawa katika  mikataba yenu.
 Basi  unaomba  zuio  ili  hiyo  mali  yako  uliyoweka  rehani  isiuzwe  mpaka  hapo  hilo eneo  ambalo  mmeshindwa  kuelewana  litakapopatiwa  majibu.

( b ) Kwa mfano, umemuuzia  mtu  gari, pikipiki,  au  mashine  yoyote.  Mtu  huyo  hajalipa  kiasi  cha  pesa  iliyobaki kama  mlivyokubaliana. Lakini  anaendelea  kutumia  kifaa  hicho. Unaweza  kuomba   kumzuia  kuendelea  kutumia  mpaka  atakapolipa  kiasi  kilichobaki  ili  asiendelee  kuharibu  au  kuzeesha  kifaa  hicho.

( c ) Kwa  mfano, we  ni  mpangaji  katika nyumba ya kuishi  au  biashara.  Mwenye  nyumba,eneo anataka  kukutoa  kwenye  pango  hilo  bila  kufuata  utaratibu  au  kwa  kukiuka baadhi  ya  makubaliano  kwenye  mkataba  wenu. Unaweza  kuomba  zuio asiendelee  kukutoa.

Pia  mazingira  mengine  yoyote  ambayo  unahisi  kuna  kitu, jambo  linataka  kuharibiwa  au  kuingiliwa, kuuzwa, kupotezwa,kufichwa  kinyume  na  utaratibu  unaweza  kuomba  zuio  hilo.

3.   SHARTI  KUU  .

Ili  uweze  kuomba  zuio  ni  lazima  pia  kuwepo  na  shauri  la  msingi.  Kwa  maana  utafungua  shauri  la  msingi  kulalamikia  jambo  fulani  halafu utaomba  zuio  ndani  ya  shauri hilo.  Kwa  mfano  unafungua  shauri  kulalamikia  mwenye nyumba  kusitisha  mkataba  wa  pango  bila  kufuata  utaratibu.

Hilo  ni  shauri  kuu.  Halafu  ndani  mwake  unafungua  shauri  dogo  la  kuomba  zuio ili  asikuondoe  katika  nyumba  mpaka  kwanza  shauri  kuu  la  kukiuka  utaratibu  litatuliwe.        

Kwahiyo  ni  sharti  kuwapo  shauri  kuu  ukilalamikia jambo  fulani  halafu ndani  mwake  ndio  uombe  zuio.

4.  UMUHIMU  WA  ZUIO.

( a ) Linasaidia  mali yako  kutouzwa  au  kutoondolewa  kwenye  nyumba  kama  mgogoro  unahusu  nyumba.

( b ) Linalinda  mali  yako  isiharibiwe ,isifichwe, isihamishwe,isiingiliwe  kwa  namna  yoyote  ile  kama  ipo  katika  mazingira  hayo.

( c ) Linakupa  nafasi  ya  kutafakari  na  kujipanga  ikiwa  upo  katika  presha  ya  kukimbizana  na  jambo ama  mgogoro.

( d ) Linatoa  mwanya  wa  mazungumzo  kati  ya  mlalamkaji  na  mlalamikiwa.

5.  WAPI   UKAOMBE  ZUIO.

Zuio  linaombwa  mahakamani.  Na  linaweza  kuombwa  mahakama yoyote   katika  shauri  lolote. Linaweza  kuombwa  kwenye  mashauri  ya  ndoa, mirathi,  ardhi,  biashara,  mikataba, madai   ya  kawaida ya  pesa au  mali, makampuni n.k.

Na  linaombwa  katika  mahakama  zote  yaani  ya  mwanzo,  ya  wilaya,  ya  hakimu  mkazi  mahakama  kuu  na  ya  rufaa  pia.  Lakini  pia  linaombwa  kwenye  mabaraza    ya  ardhi  ya  kata  na  wilaya.

6.  KUKIUKA  AMRI  YA  ZUIO.

Ikiwa  utaomba  zuio  na  kupata  halafu  aliyezuiwa  akakiuka  na  kuendelea  na  kile  alichozuiwa  basi   kosa linabadilika  na  kuwa  la   jinai. Inakuwa jinai  ya   kuingilia  amri   na   shughuli  za  mahakama.  Ni  kosa  ambalo   aliyekiuka  amri  hiyo akithibitika   ni  kweli  kakiuka  basi  atatakiwa  kwenda  jela  miezi  sita  ama  vinginevyo.

Kinachotakiwa kwako  ni  kuripoti  tu  kuwa  amri  iliyotolewa  sasa  haitekelezwi   na  yule  aliyeamrishwa  kutekeleza.  Utaripoti  mahakama  hiyo  hiyo  iliyotoa  zuio  hilo.
MWANDISHI   WA   MAKALA  HAYA   NI   MWANASHERIA  NA  MSHAURI   WA  SHERIA  KUPITIA  GAZETI   LA  JAMHURI   KILA   JUMANNE.  0784482959,  0714047241bashiryakub@ymail.com


Wednesday, 6 September 2017

MSIMAMIZI WA MIRATHI ANATAKIWA KUGAWA MALI BAADA YA MUDA GANI ?.

|0 comments

Image result for MSIBANI
NA  BASHIR  YAKUB - 

1.UKOROFI  WA  WASIMAMIZI  WA  MIRATHI.

Baadhi  ya wasimamizi  wa  mirathi  ni  wakorofi.  Baada   ya  kuteuliwa  kwa  jukumu  hilo   hawapendi  kugawa  mali  ili  kila  mtu  achukue  chake. Inapaswa  kufahamika  kuwa  mali  si  za  msimamizi  wa  mirathi .  Mali  ni  za  warithi  halali  isipokuwa  msimamizi  ni  kiongozi  tu.  Kwa  maana  hii  anawajibika  kusikiliza  warithi  wanasema  nini  ili  mradi  kile  wanachosema  kisipingane na  sheria.

Wakati  mwingine  warithi  wanataka  wagawiwe  mali  zao   ili  kila  mtu  endelee  na  maisha  yake lakini  msimamizi  hataki  tena  bila  sababu  za  msingi. Hili  linakuwa  si  sawa  isipokuwa  kama  kuna sababu  za  msingi  za kufanya  hivyo.

Sababu zaweza kuwa labda   anayetaka kugawiwa mali  ni  mtoto  mdogo asiyeweza  kumiliki  mali kwa wakati  huo, ni  mtu  asiye na  akili  timamu kwa  muda  huo,  kuna  shauri  mahakamani kuhusu  hiyo  mirathi  linaendelea, mali hazijakusanywa  zote, kuna  ugomvi  kwa  warithi  kuhusu  mali  ambao  utaathiri  mgao  nk.                      

2. WAJIBU  MKUU  WA  MSIMAMIZI   WA  MIRATHI.     

Kifungu  cha 108(1)  cha  Sheria  ya  Usimamizi  na  Uendeshaji  wa  Mirathi,  Sura  ya  352  kinaeleza  wajibu  wa  jumla  wa msimamia  mirathi. Kifungu  kinasema  kuwa  kazi  kubwa  ya  msimamizi  wa  mirathi  ni  kukusanya, mali  na  madeni  ya marehemu,kutunza  mali  hizo, kusimamia  gharama  za  mazishi  na  msiba, na  kugawa  mali kwa  wanaostahili. Na  kazi  hii yote  ifanyike  kwa  uadilifu  mkubwa.

Kwahiyo  kumbe  moja  ya  kazi  ya lazima  na ya  kisheria  ya  msimamizi wa  mirathi  ni  kugawa mali  kwa  warithi.  Huu  ni  wajibu  ambao  msimamizi  anawajibika  kuutekeleza. Na  atagawa  kwa  mujibu  wa  wosia  au sheria  husika kama  hakuna  wosia. Hagawi  anavyotaka  yeye. Nani  apate  nini  halipo  katika  hiari  yake.

3.  MUDA  WA  KUGAWA  MALI  KWA  WARITHI.

Kifungu  cha  107 cha  Sheria ya  Usimamizi  na  Uendeshaji  wa  Mirathi kinasema  kuwa   ndani  ya  miezi  sita  tokea  kuteuliwa  kwa  msimamizi  wa  mirathi,  msimamizi  huyo  anatakiwa  kupeleka  taarifa(inventory&account)  mahakamani  akionesha  ni  namna  gani  amekusanya  mali  za marehemu,  madeni,  amelipa  gharama  kama  zipo  na  kwa  namna  gani  amegawa kwa  wahusika.

Kwahiyo  kazi  ya  kugawa  yafaa  ifanyike  ndani  ya  miezi  sita.  Hii  ina  maanisha  inaweza  kufanyika hata  ndani  ya  mwezi  mmoja  tokea  kuteuliwa  ikiwa  atakuwa  amekamilisha  taratibu  zote.

Kifungu  kinasema  ikiwa  ndani  ya  miezi  sita  hajapeleka  taarifa (inventory&account) mahakamani na kuna sababu za  msingi  na  za  kisheria  za  kutofanya  hivyo  basi  iwe  ndani  ya  mwaka mmoja. Ikiwa  ndani  ya  mwaka  mmoja  itashindikana kwasababu  za  msingi  na  za  kisheria   basi  anaweza  kuongezewa muda  na  mahakama  hadi miezi  mingine  sita.

Pamoja na  hayo  sheria  hiyo  imetoa  uhuru  kwa mahakama  kutoa  amri  au  agizo  la  kugawa  mirathi  kwa  warithi  halali  katika  muda  ambao  itaona  unafaa  na  kupendeza.  Kuna  muda  mahakama  inaweza kuamrisha  hata  ndani  ya  wiki  tatu  mali  iwe  imegawiwa  na  taarifa  imerejeshwa  mahakamani.
Mara  nyingi  amri  za  namna hii  hutolewa  kutegemea  na  udharula  wa  mazingira  husika  na  kinachohitajika.

4.  NINI  UFANYE  IKIWA  MSIMAMIZI  HATAKI  KUGAWA  MALI.

Ikiwa  msimamizi  hataki  kugawa  mali  na hakuna  sababu  za  kisheria  zinazomzuia kugawa basi  lipo  jambo  moja  unaweza  kufanya.

Ni kutoa  taarifa  katika mahakama ambayo imemteua/kumthibitisha.Utapeleka  malalamiko  yako  hapo  halafu  ataitwa  kwa  wito(summons) na  atatakiwa  aoneshe  sababu(show  cause)  kwanini  hagawi  mali  kama  sheria  inavyotaka. Haufungui  kesi  ila  unapeleka  tu taarifa.
MWANDISHI   WA   MAKALA  HAYA   NI   MWANASHERIA  NA  MSHAURI   WA  SHERIA  KUPITIA  GAZETI   LA  JAMHURI   KILA JUMANNE.  0784482959,  0714047241bashiryakub@ymail.com


Monday, 4 September 2017

AINA MBILI ZA MALI ANAZOSTAHILI MJANE.

|0 comments

Image result for MJANE
NA  BASHIR  YAKUB - 

Maudhui  katika  makala  haya yanatoka  katika  Sheria  ya  Ndoa, sura  ya  29, iliyofanyiwa  marekebisho  2010,  pamoja na  Sheria  ya Usimamizi  na  Uendeshaji  wa  Mirathi,Sura  ya  325,  R;E 2002.  Ziko  aina  mbili  za  mali  anazostahili  mjane.  Kwanza  ni  mali  inayotokana  na  machumo  ya  pamoja  yeye  na  marehemu  mme  wake .  Pili  ni  urithi  anaostashili  kupata   kama  mrithi  wa  marehemu.

Kwa  mfano,  mume amefariki. Lakini  kabla  hajafa   huko  nyuma  walijenga  nyumba  yeye  pamoja  na  mke  wake. Au  walinunua  kiwanja  yeye  na  mke  au  gari  nk. Mme  sasa  amefariki   na kuacha  hizo  mali.   Katika mali  ya  namna hii  kuna  sura  mbili.

Sura  ya  kwanza ni  kuwa  katika  mali  hii  kuna  “share” ya  mme  na  kuna  “share  “  ya  mke.  Na  “share”  ya  kila  mmoja  inatokana  na  ukweli  kuwa  kila mmoja  kati  yao  alichangia  kupatikana kwa  hiyo  mali. Kwahiyo  kila  mmoja  ana “share”  yake  kutokana  na kile  kiwango alichochangia.  Na  mchango tulishasema  kuwa sio  leta  ni  lete. Hata  kazi  za  nyumbani kama kupika, kufua, kulea  watoto  nk. nazo ni  mchango katka kupatikana  kwa  mali.

Sura  ya  pili, ni  kuwa  kama  mume  amekufa basi  mwanamke  kama  mke  halali  anastahili  urithi  kutoka  mali  za  mumewe. Urithi  huu  utatoka  katika  zile  mali  anazomiliki  mumewe  yeye  kama  yeye. Urithi utatoka  katika “share”  ya mume  na  si  katika “share”  nyingine.

Kwahiyo  katika  mali  ileile  mjane  atakuwa  na  haki  za  aina  mbili.  Haki   ya  kupata  sehemu  yake  aliyochangia  katika  kupatikana  kwa  mali,  na  haki  ya kurithi   mali  ya  mme  wake.

1.INAVYOFANYIKA.

Kinachotakiwa  kufanyika  ni  kuwa,  kwanza  kabisa  itatolewa  sehemu  ya  mali   ambayo  inahesabika  kuwa  ni  mchango  wa  mke  katika  kupatikana  kwa  ile  mali na  itawekwa  pembeni.  Kwa  mfano ,  kama ni  nyumba ya  vyumba  sita  na pengine  mchango wa  mke  na  mme  ni  nusu  kwa  nusu,  basi  vyumba  vitatu  vitawekwa  pembeni  kama sehemu   ya  mchango wa  mke   katika  kupatikana  kwa  hiyo  nyumba.

Kwahiyo  vitabaki  vyumba  vitatu  ambavyo  ni  vya  marehemu    mme.  Sasa  hivyo  vyumba  vitatu  vilivyobaki ndivyo  vinavyotakiwa   kuwekwa  mezani  kama  mali  inayotakiwa  kurithiwa  na  warithi  wote   wakiwemo  watoto   na  yeyote  anayestahili  kurithi  kisheria.

Kwakuwa   mjane  naye  ni  mrithi  kati ya  warithi  wa  kisheria  bado  kumbe  naye  anastahili   mgao  katika  vile  vyumba  vitatu vya   marehemu  vilivyobaki.  Hivyo  basi   katika  kugawa  vile  vyumba vitatu  vya  marehemu kwa  warithi   basi    na  mjane  naye atapewa   mgao  wake lakini  safari  hii  kama  mrithi  halali.

Hoja  kuwa  alishapewa  vyumba  vitatu  mwanzoni  haitakuja  hapa  kwakuwa  ule  haukuwa  urithi  bali  jasho au  deni  lake kwenye  ile  mali.  Urithi  sio  jasho  bali  mapenzi ya  mtoa  wosia  na  matakwa  ya  lazima ya kisheria kwa  watu  ambao  lazima  warithi  akiwemo  mjane.

2.   UTARATIBU  BAADA  YA  MIRATHI.

Katika mazingira  ya  jambo kama  hili  kinachoanza  ni  kumpata  msimamizi  wa  mirathi.  Na  msimamizi  wa  mirathi  anaweza  kuwa  ameteuliwa  na  marehemu  kwenye  wosia  au  kama  hakuna  wosia  atateuliwa  na  ndugu/wanafamilia  na  kuthibitishwa  na  Mahakama. Lakini  hata kama atakuwa  ameteuliwa  na  marehemu  kwenye  wosia  ni  lazima  athibitishwe  na  mahakama.

Baada  ya  kupatikana  msimamizi  wa  mirathi   kwa  utaratibu  basi  ni  hapo  ambapo  mjane anaweza  kudai  haki  ya  kwanza  ya  machumo  ya  pamoja(share) katika mali  zizilizoachwa  kabla  ya  mgao  wa  mirathi  kuanza  kwa  warithi. Haki  hii  ataidai  kwa  msimamizi  wa  mirathi.

Kama  mjane  ndiye  msimamizi  wa  mirathi  basi  haki  hii  ya machumo  ataidai kwa  warithi.  Kama  hakuna  mgogoro  atapewa  sehemu  yake  ya  machumo  na  baadae sehemu  yake ya  urithi.  Na  kama  kutakuwa  na  mgogoro  au  ubishi  basi  mjane   atafungua  malalamiko  mahakamani   kuiomba  mahakama  itoe  tamko(declaration) kuhusu  kupatikana  kwa  sehemu  yake  ya  machumo.
MWANDISHI   WA   MAKALA  HAYA   NI   MWANASHERIA  NA  MSHAURI   WA  SHERIA  KUPITIA  GAZETI   LA  JAMHURI   KILA   JUMANNE.  0784482959,  0714047241bashiryakub@ymail.com


Tuesday, 29 August 2017

MPANGAJI APEWE NOTISI YA MUDA GANI KUONDOKA KWENYE NYUMBA ?.

|0 comments

Image result for MPANGAJI ATOLEWA  VITU  NJE

NA  BASHIR  YAKUB -

Kuna  matatizo  sana   kati  ya  wapangaji  na  wenye  nyumba  kuhusu  notisi  ya  kuondoka  au  kuondolewa.  Wako  wanaosema  notisi  ni  mwezi mmoja,  wako  wanaosema  ni  miezi  mitatu  n.k.  Kama  ni kweli  ama  hapana  tutaona hapa   sheria  inasemaje.

Masuala  ya  pango  yanaongozwa  na  sheria  kuu  mbili.  Moja  sheria  ya  ardhi  namba  4  ya  mwaka  1999  na  pili  sheria  ya  mikataba  sura  ya  345.  Kwa  pamoja  sheria  hizi  mbili  husimamia   jambo  hili.

1.MIKATABA YA  PANGO.

Mikataba ya pango  inahusisha  makubaliano  ya  upangaji  kati  ya  mwenye  nyumba  na  mpangaji  au  mpangaji  na  mpangaji  mwingine  wa  pili.  Pango  laweza  kuwa la  nyumba  ya  kuishi,   kwa  ajili ya  biashara,  nyumba  ya  ibada  au  shughuli  nyinginezo.   Yote  haya  yataingia  katika  maana  ya  pango.

2.   AINA   ZA  MIKATABA  YA   PANGO.

Sheria  ya ardhi   vifungu  vya  78  na  79  inatambua   mikataba ya  upangaji  ya  muda  mrefu  na  vipindi  vifupi. Inatambua  pango  la  wiki,  mwezi,  miezi,  mwaka  na  miaka.  Imetoa  uhuru  kwa  wahusika  wenyewe  kuamua  ni  muda  gani  wangependa  kuingia  mkataba.

3.   NOTISI  YA  KUONDOKA.

Katika  vitu  muhimu  sana  katika  suala  la  pango  ni  notisi ya kuondoka   au  kuondolewa  katika  pango.  Jambo  la  kuzingatia awali  kabisa  ni  kuwa   notisi  hii  ni  muhimu  pande  zote  mbili.  Upande  wa  mwenye  nyumba  na  upande  wa  mpangaji.  Kila  mmoja  kwa  nafasi  yake  anawajibika  kutoa  notisi  kwa  mwenzake  panapo  mahitaji  ya  kuondoka  au  kuondolewa.

Ikumbukwe  notisi  si  kwa  ajili  tu  ya kuondoka  na kuondolewa   bali  pia   hutakiwa  yanapotokea mabadiliko  yoyote  katika  masharti  ya  mkataba. Hii  ina  maana  hata  kuongeza  kodi, kupanga  kukagua  nyumba, kufanya  marekebisho  n.k.  notisi  yafaa  itolewe.

4.  NOTISI  NI  YA MUDA  GANI.

Sheria  haikutamka  moja  kwa  moja  notisi  ya  kuondoka au  kuondolewa  iwe  ya  muda  gani. Kinachohitajika  na cha  lazima ni kuhakikisha  notisi inatolewa  lakini  pia  inatolewa  katika   muda   unaokadirika na  kuingia  akilini( reasonable ). 

Kwahiyo  notisi  inaweza  kuwa  muda  wowote  isipokuwa muda  huo  uwe  unaokadirika  na  kuingia  akilini.
 Ili  tujue  muda  unaokadirika     yafaa tuangalie  muda  wa  pango  ulio  katika mkataba. Kwa  mfano  mtu  mwenye  mkataba wa  miaka  mitano  huwezi  kumpa  notisi  ya kuondoka  ya   mwezi  mmoja  au  hata miwili. Lakini   mwenye  mkataba  wa  miezi  minne   au  mitatu  unaweza  kumpa  notisi  hata ya  mwezi  mmoja.  Mwenye  miezi  sita  hata  miezi  miwili  inaweza  kuwa  sawa  na  wa  mwaka  miezi  mitatu  inaweza  kuwa  sawa.

Jambo  moja  nisisitize  sana  hapa. Kwakuwa  sheria  haijataja  wazi muda  wa  notisi  ya kuondoka  ni  vema  sana  tena sana  kuhakikisha  mkataba  wenu  wa  pango unaeleza  muda  wa notisi.  Ni  muhimu  sana.  Mkataba  ueleze  wazi  kabisa   notisi  itakuwa  ni  ya  muda  gani   ikiwa  mwenye  nyumba  anataka  nyumba  yake  na  ikiwa  mpangaji  anahitaji  kuondoka.  Na  katika  kukubaliana,   muda  wowote  mtakaokubaliana  unatosha  na  unakubalika  kisheria  kwasababu  umetokana na  hiari  ya  mkataba. 

Usikubali  kusainishwa  mkataba  ambao  hauelezi  muda  wa  notisi .  Hili  litakuondolea  masahibu  baadae.
Hapo  juu  tumesema  huwezi  kumuondoa  mpangaji  kwenye  nyumba  bila kumpa  notisi.  Hili  ni  muhimu  kulirudia.  Notisi  ni  lazima  isipokuwa  muda  wa  notisi  ndio  utatofautiana.

5.  KUMUONDOA  MPANGAJI   KABLA  YA  MUDA  WA  MKATABA KUISHA.

Hili  nalo  ni  kosa  na  ikitokea  basi  mwenye  nyumba  lazima  alipe  fidia.  Hili  ni  kosa  la  kuvunja  mkataba  kama  ilivyo  kuvunja  mikataba  katika  mikataba  mingine  yoyote.
MWANDISHI   WA   MAKALA  HAYA   NI   MWANASHERIA  NA  MSHAURI   WA  SHERIA  KUPITIA  GAZETI   LA  JAMHURI   KILA   JUMANNE.  0784482959,  0714047241bashiryakub@ymail.com